تریلوبیتها،جانواران دریایی منقرض شده،دارای پوسته سخت می باشند که در دریاهای میلیونها سال پیش می زیسته اند،در آغاز دوران پالئوزویک(بیش۵۰۰میلیون سال قبل) ظهور کرده و در دوره پرمین پسین(۲۸۴میلیون سال قبل) منقرش شدند. دوره کامبرین تحت عنوان عصر تریلوبیت ها شناخته می شود.
تریلوبیت ها گروهی از شاخه بند پایان هستند که با داشتن بدنی بند بند و پوشش سخت خارجی مشخص می شوند، موجوداتی دریایی بوده اند که در پایان پالئوزوئیک منقرض شده اند و شاخص پالئوزویک محسوب می شوند.
از پایین ترین قسمت کامبرین ظاهر شده و در حدود ۱۳۰۰ جنس از آنها کشف شده اند، از بندپایان قدیمی بسیار ساده بوده که تفاوت آنها با بندپایان دیگر در دست وپا و دگر دیسی اولیه است.
طول بدن ۲-۱۰سانتی متر داشته وب ه ندرت به ۷۵ سانتی متر می رسیده، چون بدن بدن از طول و عرض به سه قسمت تقسیم می شده به آنها تریلوبیت می گویند. اسکلت آنها خارجی و از جنس فسفات کلسیم و کیتین و برخی مواد معدنی که اسنحکام آنها را زیاد می کند تشکیل شده است. اسکلت خارجی بیضوی یا تخم مرغی است و ممکن است برجسته صاف، کمانی یا گرد و گلوله ای باشد.
تریلوبیت ها به وسیله پوشش و اسکلت سطح پشتی، قسمت های نرم خود را حفظ می کردند و مانند دیگر بندپایان تریلوبیت ها به طور مکرر پوست اندازی می کرده اند بنابراین بیشتر تریلوبیت های پیدا شده احتمالا اسکلت حاصل از پوست اندازی هستند تا بقایای اجساد آنها.بسیاری از آنها خارهای محافظتی داشتند، بعضی از آنها می توانستند خودشان را مثل توپ جمع کنند و برخی از آنها کف دریا را حفر می کردند.
از نظر طولی شامل یک قسمت مرکزی (لب محوری) و دو بخش جانبی (پلورا) می باشند، عناصر اسکلتی در سفالون و در پیژیدم به یکدیگر متصل شده و متحرک نیستند و فقط در ناحیه توراکس که شامل ۲تا ۴۰ قطعه مفصل به یکدیگر است، قطعان نسبت به یکدیگر متحرک هستند بنابراین موجود می توانسته از سطح شکم تا شود.
ساختمان بدن :
اسکلت پوشتی به سه ناحیه از جلو به عقب در عرص تقسیم شده است:
سفالون یا سپر ناحیه سر،توراکس یا سینه ،پیژیدم یا بخش دمی
۱- سر یا سفالون:
سفالون دارای بخشهای متفاوتی است و شکل و چگونگی این قسمتها از مهمترین فاکتورهای تقسیم بندی تریلوبیت ها است.گلابلا قسمت میانی سر را شامل شده که دارای حالت برجسته بوده و توسط شیار پشتی از سایر قسمتها جدا می شود، در دو طرف گلابلا دو گونه ثابت وجود دارد که مجموع آنها را با گلابلا (کرانیدیوم) می گویند و شکل گلابلا می تواند طویل، کوتاه، باریک و پهن و ... باشد.
خط درز چهره ای جداکننده گونه متجرک و کرانیدیوم است، این خط درز پوست اندازی را تسهیل می کرده ، براساس اینکه خط درز کدام قسمت سفالون را قطع نماید، انواع مختلفی را برای آن تشخصی داده اند.
گونه ثایت چسبیده به گلابلا است و شامل تمام کرانیدیوم با استثنا گلایلا می گردد و دارای لبه کاملا برجسته بوده که در تمام لبه سفالون دیده می شود، گونه متحرک توسط خط درز چهره ای از گونه ثایت جدا می شود، چشمها در سطح پشتی سر قرار دارند که یک جفت چشم شاده و یک جغت چشم مرکب کوچک است. چشمهای مرکب از تعدادی عدسی تشکیل می شوند که هر کدام از عدسیها یا به هم چسبیده یا پهلو به پهلو قرار گرفته اند، که در این حالت به <هولو کروآل> معروفند و اگر فاصله داشته باشند به <شیزوکروآل> موسومند، که در این حالت عدسیها نیمه کروی بوده و توسط بافت سختی از هم جدا شده اند.
۲- توراکس یا سینه
از تعدادی قطعه متصل به هم و کاملا مجزا از یکدیگر تشکیل شده است، این قطعات نسبت به هم و نسبت به سفالون قابل حرکت هستند.
قسمت محوری، قسمت میانی سینه است که برجسته بوده و در دو طرف آن لپهای جانبی قرار دارند. قسمت جانبی پلورال است و شکلهای مختلفی دارد. انتهای پلورال گاهی تولید خارهایی می کند که پلورال اسپاین نامیده می شوند. تعداد بندهای سینه در گونه های مختلف متفاوت بوده از ۲ تا ۴۰ قطعه متغیر است. یکی از صفات عمده مورد استفاده در تقسیم بندی تریلوبیتها است. در بخش شکمی یکسری زواید دیده می شود که شامل یک جفت آنتن بندبند وفاقد انشعاب در بخش جلویی بدن و تعداد متغیری از زواید بندبند دو شاخه می شود.
۳-دم یا پیژیدم
همانند ناحیه سینه از تعدادی قطعه به هم جوش خورده تشکیل شده است، تعداد این قطعات در گونه های مختلف متفاوت است وهمانند سفالون به توراکس متصل شده است و دارای یک بخش محوری و دو بخش جانبی می باشد. بخش محوری که معولا حالت برجسته دارد <راشیس> نامیده می شود. قطعات جانبی دارای لبه های صاف یا خارمانند هستند.مخرج در زیر آخذین قطعه دم قرار می گیرد.
بقیه در پست بعدی ....